Waarom is een huis zo interessant?
Vraag een kind om een huis te tekenen en de kans is groot dat je iets herkenbaars krijgt: muren, een dak, ramen en een deur. Misschien staat er een schoorsteen op, loopt er een pad naar de voordeur of verschijnt er een hek omheen. Op het eerste gezicht gewoon een huis. Binnen tekeninglezen is het huis alleen veel meer dan een bouwwerk.
Het huis staat symbool voor de basis of thuisbasis van het kind en kan iets zichtbaar maken van hoe het kind die basis beleeft. Veiligheid, geborgenheid, stabiliteit, contact met anderen en de eigen plek binnen de thuisomgeving kunnen allemaal een rol spelen. Juist doordat een huis uit zoveel verschillende onderdelen bestaat, kan er veel informatie in een huistekening zitten.
Eerst het huis als geheel
Voordat ik naar ramen, deuren of andere details kijk, kijk ik eerst naar het hele huis. Hoe groot is het? Waar staat het op het papier? Staat het stevig of lijkt het juist wat uit balans? Welke kleuren zijn gebruikt? Hoe zijn de lijnen gezet? En misschien nog belangrijker: welke eerste indruk geeft het huis wanneer je ernaar kijkt?
Die algemene kenmerken geven al informatie over hoe het huis voelt. Een groot, stevig huis met duidelijke lijnen roept iets anders op dan een klein huis dat ergens in een hoek van het papier staat. Maar ook hier geldt dat één kenmerk nooit het hele verhaal vertelt. Een klein huis is niet automatisch een teken van onzekerheid en een groot huis niet automatisch een teken van veiligheid. Ik wil weten wat de rest van de tekening aan dat eerste beeld toevoegt.
De muren vormen de basis
Als we het huis van onder naar boven bekijken, komen we eerst bij de basisvorm: vaak een vierkant of rechthoek. De muren geven het huis zijn structuur en begrenzing. Binnen de symboliek van een huistekening kijk ik daarbij naar de basis en de stevigheid die het kind ervaart.
Hoe zijn de lijnen gezet? Sluiten de muren op elkaar aan? Zijn ze recht, kronkelig, stevig of heel licht? Staat het huis recht of lijkt het naar één kant te zakken? Soms wordt geen gewoon huis getekend, maar bijvoorbeeld een kasteel met dikke muren en torens. Dat kan extra bescherming en stevigheid uitstralen. Binnen het totaalbeeld kan dan interessant worden of die extra stevigheid vooral past bij een gevoel van veiligheid, of juist bij een behoefte aan extra bescherming. De tekening geeft richting aan die vraag; de rest bepaalt hoe aannemelijk die interpretatie wordt.
En dan het dak
Boven op het huis vinden we meestal het dak. Vaak is dat een driehoek, maar kinderen kunnen daar natuurlijk allerlei variaties op maken. Binnen tekeninglezen verbinden we het dak onder andere met wat zich in het hoofd afspeelt en met aspecten van de ouder-kindverhouding.
Ook hier kijk ik niet alleen naar de aanwezigheid van een dak. Sluit het aan op het huis? Zijn de lijnen gesloten? Is het dak opvallend groot of juist klein? Is er veel te zien binnen de driehoek of blijft deze leeg en rustig? Soms verschijnen er bijzondere details, zoals een zogenoemd zielenraam, dakpannen of een schoorsteen. Zo'n detail kan interessant zijn, maar krijgt pas betekenis wanneer we het naast de andere aspecten van het huis en de context van het kind leggen.
Ramen: kun je naar binnen en naar buiten kijken?
Ramen vormen de verbinding tussen binnen en buiten. Vanuit het huis kun je naar buiten kijken en vanaf buiten kun je soms juist naar binnen kijken. Daardoor kunnen ramen in een huistekening informatie geven over contact met en openheid naar de buitenwereld.
Zijn er ramen? Hoeveel? Kun je erdoorheen kijken of zijn ze volledig ingekleurd? Zijn er gordijnen, vensterbanken of kruisende latjes getekend? Zijn alle ramen hetzelfde of valt er één bijzonder op? Een open raam kan binnen een totaalbeeld iets anders vertellen dan een klein, zwaar beschermd raam. Maar ook hier wil ik eerst begrijpen hoe het hele huis zich tot de buitenwereld verhoudt voordat ik daar een betekenis aan verbind.
De deur bepaalt wie naar binnen kan
Een deur heeft een andere functie dan een raam. Via een deur kun je daadwerkelijk naar binnen en naar buiten. Daarom kijk ik bij huistekeningen ook naar toegankelijkheid. Is er überhaupt een deur? Hoe groot is die? Zit er een deurknop aan? Kun je er gemakkelijk bij of lijkt de ingang juist moeilijk bereikbaar?
Die toegankelijkheid kan iets laten zien over hoe gemakkelijk iemand anderen toelaat of zelf contact maakt met de buitenwereld. Een grote open deur geeft een ander beeld dan een kleine deur zonder knop. Toch zou ik op basis daarvan nooit simpelweg zeggen dat een kind 'gesloten' of 'open' is. Wanneer ramen, deur, plaatsing en andere onderdelen samen hetzelfde beeld beginnen te geven, wordt die mogelijke betekenis veel interessanter.
Hoe kom je eigenlijk bij het huis?
Soms vertelt juist de ruimte rondom het huis veel. Loopt er een pad rechtstreeks naar de voordeur? Moet je een trap op? Staat het huis boven op een heuvel? Is er een hek en zo ja, kun je daar gemakkelijk doorheen? Misschien staat er zelfs een brievenbus of deurbel bij de ingang.
Al die details hebben te maken met de verbinding tussen het huis en de wereld eromheen. Een hek kan bijvoorbeeld begrenzen en beschermen, maar een hek heeft ook een opening nodig wanneer iemand welkom is. Een lang slingerend pad naar een voordeur voelt anders dan een brede weg die rechtstreeks naar binnen leidt. Door zulke onderdelen samen te bekijken ontstaat steeds meer informatie over hoe toegankelijk en beschermd de getekende thuisbasis wordt weergegeven.
Schoorstenen, rook en licht
Dan zijn er nog allerlei details die gemakkelijk als versiering worden gezien, maar binnen een huistekening interessant kunnen zijn. Brandt er licht achter de ramen? Is er een schoorsteen? Komt daar rook uit? Aan welke kant van het dak staat die schoorsteen? Welke richting gaat de rook op?
Ook deze onderdelen kunnen iets toevoegen aan de beleving van het huis en de relaties die ermee verbonden zijn. Ze staan alleen nooit los van wat we eerder hebben gezien. Een schoorsteen krijgt betekenis binnen hetzelfde huis waarin ook muren, dak, ramen en deuren staan. Daarom verzamel ik eerst de informatie voordat ik bepaal welke details binnen deze specifieke tekening werkelijk gewicht krijgen.
De kracht zit opnieuw in de combinatie
Een kleine deur zegt op zichzelf nog weinig. Maar wat als de ramen ook gesloten zijn, er een hoog hek om het huis staat en er geen duidelijke weg naar de voordeur loopt? Dan beginnen verschillende aspecten dezelfde richting op te wijzen.
Toegankelijkheid, begrenzing en bescherming worden dan interessante thema's om verder te onderzoeken. Niet omdat één onderdeel het antwoord geeft, maar omdat hetzelfde thema op verschillende plekken in de tekening terugkomt.
Kijk zelf eens naar een huistekening
Pak eens een huistekening en probeer niet meteen te bedenken wat hij betekent. Kijk eerst naar het geheel. Hoe staat het huis op het papier? Hoe groot is het? Staat het stevig? Ga daarna dichterbij kijken. Hoe zijn de muren getekend? Wat gebeurt er in het dak? Hoe zien de ramen eruit? Is er een deur en kun je die bereiken? Wat gebeurt er rondom het huis?
Kijk daarna opnieuw naar je eerste indruk. Zijn er meerdere onderdelen die hetzelfde gevoel oproepen? Of spreekt het ene onderdeel het andere juist tegen? En welk onderdeel van het huis blijkt na beter kijken eigenlijk het meest je aandacht te trekken?
Dus... wat kan een huistekening vertellen?
Een huistekening kan veel informatie bevatten over de manier waarop een kind zijn basis en thuisomgeving beleeft. De stevigheid van het huis, muren en dak, de toegankelijkheid via ramen en deuren en de manier waarop het huis verbonden is met de omgeving kunnen allemaal iets toevoegen aan thema's als veiligheid, geborgenheid, bescherming, relaties en contact met de buitenwereld.
Samen laten die onderdelen zien hoe de getekende thuisbasis eruitziet: stevig of kwetsbaar, open of beschermd, gemakkelijk bereikbaar of juist meer afgesloten. Daarmee vertelt een huistekening niet letterlijk hoe het er thuis aan toegaat. Ze kan wel iets zichtbaar maken van hoe het kind die basis op dat moment beleeft. En juist dat maakt een eenvoudig getekend huis zo interessant om beter te bekijken.