Waarom juist een boom?
Een boom is een bijzonder onderwerp om te tekenen. We kennen bomen als sterke organismen die wortelen, groeien, zich aanpassen aan hun omgeving en ieder jaar opnieuw veranderen. Niet voor niets is de boom in allerlei culturen een symbool geworden voor groei, leven, stevigheid en ontwikkeling.
Ook binnen tekeninglezen is een boom daarom interessant. Een boomtekening kan iets laten zien van hoe de tekenaar zijn eigen basis, groei en ontwikkeling ervaart. Is er voldoende basis om te groeien? Hoe stevig staat de boom? Is er ruimte om zich te ontwikkelen? En wat heeft de boom onderweg meegemaakt? Daarbij kijk ik niet alleen naar de boom als geheel, maar ook naar de verschillende onderdelen.
Begin eens onderaan: de wortels
Wortels vormen letterlijk de basis van een boom. Ze verankeren hem in de grond en zorgen ervoor dat water en voedingsstoffen kunnen worden opgenomen. Binnen de beeldentaal van een boomtekening verbinden we wortels daarom onder andere met basis, voeding, hechting en de vroege ontwikkeling.
Daarbij is niet alleen interessant óf er wortels zijn. Hoe zijn ze getekend? Zijn ze zichtbaar of verdwijnen ze in de grond? Zijn ze groot of klein? Heeft de boom überhaupt een grondlijn om op te staan? Een boom zonder zichtbare wortels betekent niet automatisch dat een kind geen stevige basis ervaart. De manier waarop wortels, grond, stam en de rest van de boom samen zijn getekend bepaalt welke vragen interessant worden.
De stam vertelt over groei
Vanuit de wortels groeit de stam omhoog. Binnen boomtekeningen is de stam een belangrijk gebied wanneer we kijken naar persoonlijke groei, draagkracht en ervaringen tijdens de ontwikkeling. Is de stam stevig en in verhouding met de rest van de boom? Is hij juist lang en dun? Recht, gebogen, onderbroken of opvallend breed? En wat gebeurt er onderweg van de basis naar de kroon?
Een lange, dunne stam kan bijvoorbeeld interessant worden wanneer andere aspecten eveneens het beeld geven dat er veel van iemand gevraagd wordt: alsof iemand zich moet uitstrekken om ergens te komen. Beschadigingen, gaten, knoesten of afgebroken takken kunnen eveneens aandacht trekken. Binnen tekeninglezen kunnen zulke kenmerken samenhangen met ervaringen die indruk hebben achtergelaten. Ook de plaats waar zo'n verandering in de stam zichtbaar wordt kan informatie toevoegen. De stam kan van onder naar boven worden bekeken als een ontwikkelingslijn. Een opvallende beschadiging laag in de stam kan daardoor naar een andere periode verwijzen dan een beschadiging die veel hoger zichtbaar is. Zo'n aanwijzing krijgt vooral betekenis wanneer andere kenmerken en wat we over de ontwikkeling van de tekenaar weten daarbij aansluiten.
Ook de richting van de stam kan aandacht trekken. Een boom groeit immers niet altijd kaarsrecht. Wind, licht, beschikbare ruimte en beschadigingen vormen een echte boom; in een getekende boom kunnen kromming, richting en asymmetrie eveneens informatie toevoegen aan het beeld van groei en aanpassing.
De kroon: ruimte om naar buiten te groeien
Boven de stam komen we bij de kroon. Die kan groot en vol zijn, klein blijven, bestaan uit losse takken of juist uit een dicht bladerdek. Er kunnen bloemen, vruchten of bladeren groeien, maar een boom kan ook helemaal kaal zijn. Binnen tekeninglezen kijken we hier onder andere naar verdere ontwikkeling, expressie, verbeeldingskracht en de manier waarop iemand zich naar buiten toe beweegt.
Ook de vorm en ruimte van de kroon kunnen daarbij interessant zijn. Neemt de kroon veel ruimte in of blijft hij juist klein ten opzichte van de stam? Is hij open, zodat afzonderlijke takken zichtbaar blijven, of vormt hij een gesloten geheel? Groeit hij gelijkmatig alle kanten op of is er duidelijk meer ontwikkeling in één richting? Zulke kenmerken kunnen iets toevoegen aan het beeld van hoeveel ruimte iemand inneemt, hoe ontwikkeling naar buiten komt en hoe de tekenaar zich tot zijn omgeving verhoudt.
Ook het seizoen en het onderwerp van de tekening spelen mee. Een kale boom in een winterlandschap is bijvoorbeeld iets anders dan een kale boom die opvallend afwijkt van de rest van de tekening. De gekozen vorm krijgt daarom vooral betekenis in combinatie met wat we verder zien.
En wat groeit er aan de boom?
Soms staat een boom vol bladeren. Soms verschijnen er bloemen, appels, ander fruit of heel opvallende takken. Ook zulke toevoegingen kunnen informatie geven. Bloemen en vruchten kunnen interessant zijn als beeld van wat uit ontwikkeling voortkomt: bloei, resultaat, mogelijkheden of iets wat zichtbaar wordt voor de buitenwereld. Takken laten juist de beweging vanuit de stam naar buiten zien en kunnen daardoor informatie toevoegen over hoe iemand zich tot zijn omgeving verhoudt.
Groei gaat immers niet alleen over stevig staan, maar ook over wat er vanuit die basis kan ontstaan.
De verhoudingen vertellen mee
Wortels, stam en kroon staan niet los van elkaar. Een enorme kroon op een heel dunne stam geeft een ander beeld dan een kleine kroon op een brede stam. Hetzelfde geldt voor een boom zonder zichtbare wortels die verder stevig op een duidelijke grondlijn staat. Juist de verhouding tussen de onderdelen kan een eerste betekenis versterken, afzwakken of in een andere richting sturen.
Kijk zelf eens naar een boomtekening
Heb je een boomtekening in de buurt? Kijk dan eerst eens naar de boom als geheel. Wat is je eerste indruk? Kijk daarna van beneden naar boven. Waar staat de boom op? Zijn er wortels zichtbaar? Hoe loopt de stam? Wat gebeurt er tussen onderkant en bovenkant? Hoe ziet de kroon eruit? Zijn er bladeren, bloemen, vruchten, gaten, takken of andere details die je aandacht trekken?
Probeer nog niet te bepalen wat dat allemaal betekent. Kijk daarna juist weer naar het geheel. Past je eerste indruk nog bij wat je inmiddels hebt gezien? Alleen al door op die manier te kijken zul je waarschijnlijk ontdekken hoeveel informatie er in een ogenschijnlijk eenvoudige boomtekening zit.
Dus... wat vertelt een boomtekening over groei en ontwikkeling?
Een boom biedt verrassend veel aanknopingspunten. In de wortels kijken we naar basis, voeding en vroege ontwikkeling. De stam vertelt mee over groei, draagkracht en wat onderweg zijn sporen heeft achtergelaten. De kroon laat zien wat zich vanuit die basis verder ontwikkelt en naar buiten beweegt. Takken, bladeren, bloemen, vruchten, verhoudingen en details voegen daar ieder informatie aan toe. Samen vormen ze één boom. En juist dat maakt een boomtekening zo interessant. Een boom laat niet alleen zien wat er gegroeid is, maar kan ook iets laten zien van waaruit die groei ontstond, hoe die onderweg verliep en waar ze zich naartoe beweegt.