Een tekening waar je van schrikt
Een tekening vol zwart. Een gezin waarin iemand ontbreekt. Een figuur met opvallend grote handen. Of een tekening die ineens heel anders is dan wat je gewend bent. Sommige tekeningen kunnen je als ouder behoorlijk laten schrikken. Misschien vraag je je meteen af: probeert mijn kind me hiermee iets te vertellen?
Dat kan, maar het hoeft niet te betekenen dat er iets zorgelijks speelt. Een tekening laat altijd iets zien van het kind dat haar maakt, ook wanneer keuzes niet bewust worden gemaakt. Ontwikkeling, fantasie, interesses, ervaringen, voorkeuren en de situatie van dat moment werken allemaal mee in wat uiteindelijk op het papier verschijnt. Zelfs een lievelingskleur of favoriet dier is niet betekenisloos: juist dat een kind zich daartoe aangetrokken voelt, vertelt iets over het kind. De eerste stap is daarom niet bepalen óf een opvallende keuze iets betekent, maar onderzoeken wat die keuze binnen deze tekening en bij dit kind kan betekenen.
Eén opvallend detail vertelt nog geen verhaal
Stel dat je kind ineens een tekening maakt die bijna volledig zwart is. Alleen dat gegeven vertelt nog niet waarom. Het maakt verschil of het kind hard met zwart over andere kleuren heen heeft gekrast, met een zwart potlood een gedetailleerde nachttekening heeft gemaakt of enthousiast vertelt over een zwart monster uit een verhaal. Op papier zie je in alle drie de gevallen veel zwart, maar de achtergrond is heel verschillend.
Hetzelfde geldt voor een ontbrekend gezinslid, een klein mensfiguur of opvallend grote handen. Zulke kenmerken kunnen binnen tekeninglezen interessant zijn, maar krijgen betekenis door de manier waarop ze gebruikt worden, andere kenmerken in de tekening, de ontwikkeling van het kind en wat er rondom het kind gebeurt.
Kijk ook naar wat je al van je kind kent
Een losse tekening is een momentopname. Daarom vergelijk ik haar waar mogelijk met eerdere tekeningen. Gebruikt je kind altijd veel zwart? Tekent het mensen meestal klein? Laat het vaker personen weg? Dan kijk je anders naar zo'n kenmerk dan wanneer er plotseling iets verandert wat je nog nooit eerder hebt gezien.
Ook gebeurtenissen rondom het kind kunnen relevant zijn. Een verhuizing, ruzie, verandering op school, verlies, een scheiding of iets waar het kind juist erg enthousiast over is, kan invloed hebben op wat er wordt getekend. Context is daarbij geen manier om een betekenis achteraf passend te maken, maar informatie waarmee je mogelijke verklaringen kunt onderzoeken.
Wanneer verdient een tekening extra aandacht?
Een tekening wordt voor mij interessanter wanneer verschillende observaties bij elkaar beginnen te komen. Misschien verschijnt hetzelfde onderwerp of tekenkenmerk steeds opnieuw, verandert het tekenwerk plotseling of zie je meerdere opvallende veranderingen tegelijkertijd. Ook kan iets in een tekening aansluiten bij veranderingen die je buiten het tekenen al opmerkt.
Denk bijvoorbeeld aan een kind dat zich plotseling terugtrekt, slecht slaapt, niet meer naar school wil, veel angstiger of bozer is of zelf vertelt dat er iets vervelends gebeurt. De tekening bewijst dan nog steeds niet wat de oorzaak is, maar kan wel aanvullende informatie geven en een goede reden zijn om verder te vragen.
Vraag het kind, in plaats van de tekening
Wanneer je bezorgd bent, is het verleidelijk om meteen te vragen: "Waarom heb je alles zwart gemaakt?" of "Waarom heb je papa niet getekend?" Daarmee leg je alleen al door de vraag nadruk op jouw interpretatie. Begin liever breder: "Vertel eens over je tekening", "Wat gebeurt er hier?" of "Wie zijn dit allemaal?"
Luister vervolgens naar wat het kind zelf belangrijk maakt. Misschien begint het uit zichzelf over het onderdeel dat jou opviel, misschien helemaal niet. Je kunt daarna gerichter doorvragen. Het kind blijft daarbij de belangrijkste bron voor het verhaal achter de eigen tekening.
En als je zorgen blijven?
Soms neemt een gesprek je zorgen weg. Soms roept het juist nieuwe vragen op. Wanneer opvallende tekeningen blijven terugkomen, je veranderingen in gedrag of welzijn ziet of je kind iets vertelt waardoor je je zorgen maakt, hoef je niet te wachten tot je precies begrijpt wat de tekening betekent. Bespreek wat je ziet en weet met iemand die het kind goed kent of met een passende professional.
Bij zorgen over ontwikkeling of psychisch welzijn kan bijvoorbeeld de huisarts, jeugdarts of een betrokken zorgprofessional helpen bepalen wat nodig is. Wanneer een kind vertelt over mishandeling, misbruik of een andere onveilige situatie, staat niet de interpretatie van de tekening maar de veiligheid van het kind centraal. Een tekeninglezing is geen vervanging voor diagnostiek of professionele hulp.
Kijk eens opnieuw naar de tekening die je zorgen baarde
Probeer voordat je gaat zoeken naar betekenissen eerst op te schrijven wat je daadwerkelijk ziet. Wat valt op? Wat is anders dan in eerdere tekeningen? Welke onderdelen versterken elkaar en welke informatie heb je nog niet? Schrijf vervolgens apart op welke betekenis jij er zelf al aan had gegeven.
Dat onderscheid kan verrassend zijn. "Mijn kind heeft zichzelf niet getekend" is een observatie. "Mijn kind voelt zich niet bij het gezin horen" is al een interpretatie. Die interpretatie kan een interessante hypothese zijn, maar vraagt nog om andere informatie voordat je weet of ze bij het kind past.
Dus... moet je je zorgen maken over de tekening van je kind?
Niet alleen omdat een tekening donker, vreemd, verdrietig of heel anders is dan je verwachtte. Een opvallende tekening mag je aandacht trekken, maar hoeft op zichzelf geen reden tot zorg te zijn. Kijk naar wat er precies verandert of opvalt, vergelijk met andere tekeningen en geef je kind ruimte om er zelf over te vertellen.
Wanneer de tekening aansluit bij terugkerende patronen, veranderingen in gedrag, andere zorgen of iets wat je kind vertelt, is verder kijken wél verstandig. Je hoeft daarbij niet eerst de tekening te ontcijferen. Soms is haar belangrijkste functie dat ze je helpt iets op te merken waar je vervolgens samen met het kind verder naar kunt kijken.